Mostrar mensagens com a etiqueta Patuá. Mostrar todas as mensagens
Mostrar mensagens com a etiqueta Patuá. Mostrar todas as mensagens

Carlos Coelho

ANO NOVO DE CABRA
  
Ano novo china tâ tem na trás di porta. Unga cifrada tâ chêga. Istunga ano novo qui tâ intra sã ano di cabra. Qui medo. Sã agora qui tudo cabra-cabra lôgo sálta vem fora. Cabra jóvi, cabra-velha cô tudo laia-laia di cabra cô cabrám. Tórna jâ fála àsnera. Má língu fála qui cabrám sã nhum di cabra velha. Contente nunca, oncôm sábi, pódi-ia. Tamém fala qui cabrám sã avô di cabra co cabrito. Divéra galanti. Si avô di cabra sa cabrám, qui fôi avó nunca si chòma cabróna? Vosôtro disculpa pâ iou. Sã sômente pâ vosôtro ri unchinho. Ano novo sã tem qui fica raganhado cô contente. Ano di cavalo tâ vai-ia. Tudo cabra logo vem montado na cavalo qui di contente. Sã logo rámenda acunga canto “Riders in the Sky”. Vosôtro lembra di istunga canto? Yupi-ai-ye, Yupi-ai-ya.....
Na Macau tudo rua-rua cachipiado di genti di terra-china qui nádi pódi ánda. Si tem gente fica toc-toc péga páram “chop-chop”, qui medo. Sã tudo lôgo vira fica minchi. Nancassã bom fála iou pantominéro. Sã logo dámostra vosôtro tudo óla. Iou já tira quanto “photograph” pâ dámostra qui sã verdadi. Tudo dia sã assí. Quelêmodo nosôtro pódi vâi vandi di San-Ma-Lou? Dia nunca começa na porta-cerco nom tem fim di gente faze fila pâ vem Macau compra lête cô pásta-di-dente cô shampô pâ léva vâi casa na terra-china. Tem unga ancuza sã tem qui fála pâ vosotro uví. Tudo nina-nina china qui tâ vem Macau, sã logo vesti qui di janóta. Rópa brilha pâ tudo vanda. Saia curto cô sapado alto qui quasí logo chéga altura di monte guia. Tique-Toque torcê-torcê, pegado nacunga “trolley” sã vai pâ tudo farmácia-farmácia compra cô léva tudo ancuza qui pódi léva. Nancassã sômentu nina-nina. Tudo vélo-véla tamém fazê istunga ancuza. Quelóra óra di côme, tudo lôgo junta na acunga dôis rua qui pódi subi riva vâi greza di Sé pâ cumpra “fish-ball” cô tudo otrunga laia di cumida pâ come. Tudo, si nunca senta na banco di pedra qui tem nalivánda sá logo côi-côi na rua junta rancho chuchu bambu come. Rua fêde qui na máis. Ilôtro fala cherôso. Chêro di sisica cô cáca di quiança-quiança tamém tem. Qui medo. Nunca si pensâ qui nôsso Macau logo ficâ assí chiqui cô galanti. Casino, gente cachipiado na tudo rua-rua, sissica cô cáca pâ tudo vanda. Tem gente fála qui sã bom. Nuncassã bom fála anda di “autobus”. Ataca ânsia. Tudo cachipiado rámenda saridinha na lata. Autobus nuncassã tem janéla. Tudo fichado. Tem genti catiáca fêde, tira pêdo, tossê, achiu-achiu, tudo ancuza tamém tem.

Dia di calor, sã nádi abri “air-conditioner”. Dia di friu sã logo ligâ acunga air-conditioner forti-forti qui tudo pánha “flu”. Sorti Macau sã terra piquinino pódi vagar-vagar anda vâi tudo vanda. Si nunca? Nancassã sábi quelemódo pódi vâi praça cô san-ma-lou trabalha cô compra ancuza. Mais bom sã senta na casa sossêgado.Nádi pánha flu cô nádi uví gente na autobus am-ka-chan pâ tudo vanda cô dáli unga pâ ôtro. Nancassã acredita, vosôtro pódi vem Macau dá unga iscuta. Quelóra vem nuncabom pánha susto cô azinha fugí, péga aviám volta vâi casa. Tudo óra, tudo dia, puliça transito cô acunga apito, apita qui nom tem fim na vanda di san-ma-lou pâ gente passa di BNU pâ BCM. Pâ volta sâ nunca pódi vem di mesmo manéra. Sã tem qui dâ volta pássa na antigo cinema Nam-Van, vâi vanda di Jorge Alvares pâ torna vai avenida. Vossôtro óla sélea boboriça. Tem mais unga ancuza pâ fala pâ vosotro. Istunga ano di cabra prucissám di Sium-Passo sã na nin-chó-sam cô nin-chó-sei. Vosotro fála quelemodo Sium-Passo pódi pássa? Iou nancassã sabi. Bom pâ vosotro tudo unga Kung Hei Fat Choi com tudo laia di sorti-sorti na istunga ano di cabra qui tâ vem.

ADÉ no Parque dos Poetas em Oeiras

José dos Santos Ferreira – Macau (1919/1993). Popularizado como Adé, nascido e falecido em Macau. Grande parte da vida, dedicou-a à divulgação do dialecto macaense, sendo autor de vasta bibliografia e de récitas, peças de teatro, operetas, etc., que também ensaiava e dirigia.
Durante muitos anos foi colaborador activíssimo de muitos programas de Rádio. Desportista, organizou e dirigiu campeonatos e torneios de diferentes modalidades, foi fundador e dirigente do Hóquei Clube de Macau, Associação de Futebol de Macau e Conselho de Desportos, mais tarde Conselho Provincial de Educação Física, a que presidiu. Colaborou e foi dirigente de várias outras Associações e Clubes Desportivos. Em 1979 foi agraciado pelo Presidente da República Portuguesa com o grau de Cavaleiro da Ordem do Infante D. Henrique. O Governador de Macau atribuiu-lhe, em 1984, a Medalha de Mérito Cultural.

"Macau nom-têm
unga porçám di ancuxa,
Máx têm su Primavera,
fila quirida di Naturéxa
Co vento quei faxê mimo,
Fula qui sai cherôso
Co cêu axul"

Escultor:
Carlos Marreiros

Recordã sã vivê

Já cavá festa di Na Tchá, tempo quente qui quente, sã quente di morrê, ronçâ vâi ronçâ vêm, qui cuza di bom têm pa fazê?, Iou têm vivo junto di Jardim lou Lin Ioc ou Lou Kau, lôgo lôgo ta vâi jardim paxá ia.
Quente di morrê, iou têm dentro di jardim já ólã qui tánto orquídia, sã exposição di istuga fula, já ólã orquídia qui galánte, lôgo já recordã qui istunga jardim já têm exposição di crisantemum na áno 70, dessá botá chapa ia, sã más bom ólã pa chapa qui ólã pa ancuza iou já iscrevê ia .
        Na tempo antigu já tirá chapa di crisantemum, sã chapa preto e branco, na áno 2013 tira chápa di cor pa orquídia iou também têm foto co istunga fula, quelóra na tempo antigu ongçon tirá foto têm qui têm tripé unga relógio pichotito co pé qui sâi pa chuchú pa disparador di máquina, logo fazê relógio andá têm qui corrê como dôdo pa logar di foto, agora chomá selfies, botá unga bastão ou monospot na máquina bota relógio di máquina pa dispará dôs segundos más tarde,  istendê máquina ou telemóvel vâi fóra lôgo tem foto ólã ia.
     Azinha já recordá qui iou já vivê na rua Táp Siac na Edifício D. Belchior Carneiro qui ficá na dianteira di istunga jardim fichádo, unga cánto, parte di Iscóla Infantil Pui Cheng, lôgo lembrá qui iou já vivê na Edifício Lai Ün qui têm na lado, istunga parte di jardim qui já vendê pa gente qui plantá fula lôgo já vendê pa levanta casa.
     Ancuza qui nunca pódi isquecê sã iou co iou sa amigu amigu já vâi istunga jardim brincá passá su tempo tamêm tirá chapa qui iou já fazê fotografia na iou sa casa, pa intrá pa jardim sã tem qui pagá cinquenta avos, siára Terry ólã nosôtro tudo já dessá nosôtro intrá nádi cobrá tánto vez ia.
         Nosôtro já achá dôs jangada di bambú, unga pódi remá, lôgo já vâi lago fóra, ôtro non pódi sâi di logar úndi têm, colega colega já remá vâi lago fóra ia, somente unga, unga vêz, iou non pódi vâi remá, iou gordo, pesado vâi pa jangada, istunga lôgo ficá tudo torto, lôgo pódi ravirá  vâi fundo ia.
     Lôgo Lôgo já corrê vâi Jardim S. Francisco tirá chapa, corrê riva, descê básso di jardim, tamêm vâi Fortaleza Monte, Ruína di S. Paulo e Penha vadiá tirá já tirá chapa pa recordaçám.
     Setembro chegá ia, sã mês qui iou fazê áno, sã têm iou sa jantar qui têm na restaurante Laurel, prato qui nom pódi faltá sã pato pequim.

- - - " Pato lacado " - - -


     Tamêm ADM fazê festa di aniversário pa su sócio sócio, têm Tuna Macaense tocá cantá, já dá prenda pa su aniversariante juntado co bolo cândia pa soprá.
     Intunga bolo di aniversário pichotito co cândia cendido já fazê iou recordã iou sa primeiro bolo di aniversário co cândia, iou fazê áno, sã iou sa irmão Dico qui já suprá primeiro, iou nádi dessá ele churá fazê barulo, iou sa mâi chomá iou dá pa ele suprá primeiro, iou já fica réva até hózi lôgo qui recordã.
     Já ronçá aqui ali vanda, sentí pat üt sap ng ta chegá ia, ólã pastelaria já têm bolo bate pau (üt pén) pa vendê, lôgo recorda istunga quánto pastelaria china qui vendê bolo bolo china na Av. Almeida Ribeiro co su pai fón e pai lao pa festeja 1 di Outubro, 5 di Outubro e 10 di Outubro, rua têm políça políça co espingarda e metrelhadora di guarda.
     Instunga vídeo e foto qui iou botá nunca sã ancuza antigu somente sã fazê pa rcorda tempo antigu.

- - - " P a i   F ó n " - - -


Bom sã assi tánto ia, lôgo iou iscrevê fogo artifício, natal qui sábi cuza más.

Texto:  Filipe Rosário
Foto de aniversário:  ADM
Foto preto e branco, vídeos e outros fotos: Filipe Rosário

Qui sábi si bom ri, si bom chôra - 1ª parte

Tanto genti di terra-China tudo dia, tudo óra vem Macau. Macau assí pichóte, terra-piquinino qui na máis, quelêmodo pódi bóta tanto genti qui tâ vem visitâ cô fazê cómpra. Quelóra sol nunca subi riva di céo tanto gente tâ ispéra pássa “porta-cerco” pâ vem-ia. Na ládo di China na acunga práca diánti di nôsso porta-cerco, prâmicedo tanto genti fazê fila tâ ispéra vem-ia. Na nôsso lado, tamém tanto genti vai terra-China. Sete óra abri porta-cerco tudo cachipiado di genti qui ta vâi comprá “sông” cô “iam-chá”. Fála qui nacunga lado di China tudo ancuza máis barato. Intrementes divéra tem tanto genti qui tâ fica na terra-China. Si vida sã máis barato iou nancassã sábi si sã nunca. Certo, na Macau tudo ancuza cáro di morrê. Vida caro qui fálta unchino nádi pódi vivo na istunga terra. Genti di fóra qui ta visita sã lôgo pensa qui tudo genti qui tâ vivo na Macau divéra vida filiz. Sápeca qui intra na tudo casino-casino pódi afuga tudo genti. Governo qui di sabroso recebê tudo taxa-taxa qui ilôtro tem qui pága. Sapéca qui ta inchido na cofre di governo sâ tanto, qui nancassã sábi quelêmodo gásta. Contrário di colónia vizinho qui fála nancassã tem sapéca, tudo óra cô tudo dia, tem gente sâi vâi rua goéla, fazê um cento di fita rámenda entrudo na tempo di carnaval. Tudo qui chapa juntado sã goéla qui nancassã tem fim. Gritaria pâ tudo vánda. Fazê boboriça qui nôm tem fim., Medo genti cunhêce, pâ caba nádi fica cholido, sã bóta dominó iscondê cára. Divéra chisti. Quêre fazê, querê medo. Na mês passado jâ acontece unga céna na istunga colónia vizinho qui fazê tanto genti réva cô  ri cacada di morrê cô istripâ. Vosôtro fála si nunca sã galánti. Tudo dia tanto genti léva cachoro vâi rua sissíca cô fazê cócó nunca sã tem genti tira foto bóta na “internet” pa tudo genti pódi óla. Quelóra anôte iscuro, nunca óla benfêto unde chuchu pé, sã lôgo fica lamiado di cáca di cachoro. Lôgo dâ cô quanto ásnera pâ quim jâ fazê seléa ancuza mâs nádi fazê nada. Sómente azinha limpa sapato pâ nádi léva cáca vâi casa na máis. Sã nádi bóta foto na istunga istória qui intrementes uidi  moda bóta. Comê ancuza tamém tirâ unga foto pâ bóta. Compra ancuza tamém bóta. Tudo ancuza bóta. Qui chisti. Qui sábi unga dia si sentado na cácuz lôgo tira unga foto bóta nunca. Qui sábi si jâ tem genti jâ bóta sômente nosôtro nuncassã óla benfêto. Déssa vai-ia. Sâ móda fazê istunga ancuza. Genti antigo chôma tudo istunga genti “chuchuméca”. Intrementes cô istunga istória di bóta cô fála tudo ancuza na internet chuchuméca tamém jâ virâ fica genti qui sábi tanto istória qui tâ querê fála tanto ancuza para tudo genti sábi cuza ta sucedê na istunga mundo fóra. Divéra chisti. Chuchuméca virâ fica tiro-grandi “VIP” qui sábi tudo ancuza. Bom nádi fála di istunga ancuza-ia. Déssa cába fála istunga istória qui jâ acuntece na istunga antigo colónia vizinho.

Qui sábi si bom ri, si bom chôra - 2ª parte

Tem unga “family” china, pápi, mámi cô unga filo pêdo-di-adám jâ vâi Hongkong fazê shopping-shopping. Qui sábi si sâ cumpra lête “or” cumprâ ancuza pâ bánha cô iscôva dente, pâ nunca si fála cifra-dente. Cumprâ qui cuza tamém bom-ia. Pramicêdo tâ chéga na Hongkong medo fica na fila ispéra quanto óra pâ pódi intra. Ispéra di istunga manéra, quim nancassã lôgo fica perna azêdo cô dói patinga? Cáva intra sã nádi pára di váre-rua. Vâi pánha “metro” tamém nancassã tem pâ senta. Tudo vánda cachipiado di genti qui nom tem fim. Intrâ sâi di tudo laia-laia di lója pâ rábia ancuza qui pódi achâ pâ cumprâ pâ léva vâi su casa na terra-china. Puxa acunga qui sábi si sã mala ô sã qui cuza pâ bóta dentro tudo ancuza qui cumprâ, corrê pâ tudo vánda rámenda galinha-dôda. Quim nádi fica pérna-azêdo? Superman cô wonder-woman tamém lôgo puxa bafado. Nunca bom fála quiânça-ia. Nunca bom fála tem fómi cô sêde-ia. Certo tem qui fazê sissíca cô cócó. Unde tem tanto WC pa tudo istunga genti vâi? Certo quiânça sã nádi ispéra. Gente criscido sã pódi aguénta unchinho ispéra rónça pâ tudo vánda pâ incontrâ unga “Public WC”. Na Macau tamém tâ acuntecê istunga istória. Querê sábi bênfeto sá vai acunga cása-di-banho na lado di corrêo pódi entendê-ia. Fazê fila pâ sissica cô cága. Tem gente qui nunca pódi aguenta sá tem qui côi-côi na unga canto di porta pâ fazê-ia. Qui susto. Si mal di barriga unga cifrada lôgo sai como águ di fonti di práça di Senado. Aia, vosôtro disculpa, sinti qui jâ fica unchinho máligu fáli di istunga manéra. Si sâ verdadi cuza málingu nádi fála? Verdádi certo sá tem qui cónta. Tudo dia, tudo óra céna qui tâ pássa na tudo rua-rua di Macau cô colónia vizinho, si cónta vosôtro nádi acredita. Máis bom quelóra vosôtro tem tempo oncôm vem cô vâi rábia bênfeto. Ancuza qui iou ta iscrevê nunca sã pantominice, sá tudo verdádi qui tâ acuntêce. Bom, tórna tâ “pull” unchinho cumprido istunga istória qui tâ querê conta. Acunga quiança jâ sinti vóntadi fazê sissica certo tem qui fazê. Mámi azinha côi-côi ele, na rua di Hongkong, bóta unga fralda pâ nádi mulha rua, déssa quiânça sissica. Tem gente mapeçoso qui tâ pássa perto, jâ rábia pâ cuza tâ sucedê. Unga cifrada péga na oncôm sã “cell-phone” azinha “click” jâ tira foto di quiâncã sissica na rua. Cába péga na su cell-phone azinha fazê “magic” na foto qui jâ tirâ pâ nunca si pódi óla fralda, rámenda quiança tâ fazê sissica mulhâ rua di Hongkong. Pâ préga mápeça azinha bóta na “internet” pâ tudo genti pódi óla. Divéra mápeçoso. Sómente pâ dámostra qui tudo genti di terra-china nunca tem manéra, nunca sã sábi pórta. Tem genti qui sã assí. Sã verdadi qui tem. Mâs tamém tem genti qui sábi manéra cô tem educaçám. Tem tanto qui sábi pórta máis benfêto qui tanto genti di oncôm sâ terra. Nuncassã? Na tudo naçám tamém tem tudo laia-laia di istunga genti. Fála verdadi, nancassã sômente genti di térra-china qui sã assí. Bom, cába istunga foto sâi na internet, genti di terra-china qui jâ rábia pâ istunga istória nuncassã gósta. Unga cifrada, cápi-cápi ôlo senti sángui subi riva di cabéca, geniado rámenda liám di tudo fita di MGM abri bóca rugí di furia. Azinha bóta na “page di internet” chôma tudo “comrade” na dia um dia Maio, dia di tudo “worker” di mundo, vâi antigo colónia vizinho, tudo juntado sissíca cô cága na tudo rua cô vánda di istunga colónia. Genti di acunga colónia susto qui na máis. Câi pé-mám qui sábi cuza lôgo fazê si verdadi lôgo sucedê istunga istória. Vosôtro pódi “imagine” quelêmodo lôgo fica acunga city qui tudo óra “claim to be” janóta rámena unga “shiny-pearl” qui fica na cu-di-judas di istunga vánda qui chôma “pearl-delta river”? Fedôr di chêro di “Soir di Paris” qui lôgo lévanta, lôgo fazê tudo genti istôntea, vángueâ, cabéça ficâ vantu, si nunca câi morto. Sômente pénsa nacungâ fedôr tâ querê vumitâ-ia. Querê bulí cô jambo sã logo lévanta fedôr. Divéra susto. Máis bom sã sossêga nádi bulí cô jambo. Sorti pâ antigo colónia vizinho seléa istória nancassã sucêde. Qui rámede. Aia, sossêga-ia! No mêste vâi antigo colónia vizinho. Na Macau, na vanda di san-má-lou, tamém sá pódi bispâ pâ istunga boboriça di ancuza. Tudo óra nôm tem fim di cachipiado di genti. Somente nuncassã sábi cuza lôgo sucede si unga dia acuntecê “chop-chop” como na tanto istaçám di comboio di terra-china. Cô tanto genti cachipiado, chipido qui na máis na rua, querê azinha bóta fugí tamém nancassã pódi. Sã lôgo ficâ “chop-chop” rámenda bife-pó-bolacho. Iou sã nádi vâi várre-rua na istunga vánda di san-má-lou. Sómente óla tâ subi pressãm azinha lôgo pánha “stroke” cáva fica bóca-torto cô pé-mám cáng-cáng, rámenda genti antigo fála jâ ficâ savanado cô pánha vento-sujô. Vosôtro fála nancassã? Istunga istória di pánha sávan, divéra chisti cô gálanti. Na tempo antigo, quelóra tánto família máquista na vanda trás di quintal tem unga curúm pâ criâ galo, cápam, galinha, cô tudo laia-laia di pastro-pastro, si rábia tem unga pastro murúm-múrum azinha lôgo máta pâ côme, pâ nádi pánha sávan. Intrementes tudo “doctor-doctor” fála sâ “bird-flu”, nancassã sã sávan. Aia, vai-na! Istunga istória boboriça qui na máis. Quelêmodo pastro-pastro pódi pánha “flu”. Ilôtro tem tanto pena na corpo pâ nádi tem frio. Intrementes tem tanto genti quelóra tempo frio na inverno sã tamém lôgo bóta casaco cô pêlo-pêlo rámenda avestruz, pâ nunca tem friu, quelêmodo pódi bird pánha “flu”? Trávessa porta-cerco, vai vizinho terra-china sã tem tanto pâ cumprâ. Baráto cô bunito qui na máis. Tudo cor qui querê tamém tem. Divéra galánti istunga inventaçám fála tudo “bird” cô “birdy” ficâ cô gripi. “Temperature” na mundo azinha tâ subi, unga ano máis quente qui ôtro, unde tem tanto frio pâ pánha? Na ano novo china di istunga ano qui jâ pássa, tempo quente qui na máis. “Temperature” jâ subi pâ “26 degree celcius” quelêmodo pódi pánha friu? Qui sábi acunga qui jâ inventâ istunga istória, oncôm sâ birdy câi tudo pêlo jâ pánha friu, tudo óra achiu-achiu na máis. Aia, vosôtro discupâ pâ iou. Já tórna iscrevê boboriça pâ vosôtro ri unchinho. Déssa vai-ia, vida sã assí-ia. Qui cuza lôgo pódi fazê? Sénta churâ? Carnaval tudo dia tâ tem na rua. Puxâ “mala-troley”, subi rivâ, vâi gudám di “avenida ribéro”. Na frente di farmácia na vanda di Leal Senado, tanto genti chipido cachipiado qui nôm tem fim. Si nancassã sentado na chãm, sã lôgo fica côi-côi di rua, abri mala bóta dentro tudo laia-laia qui tâ cumprâ. Saco-saco cô cáxa-cáxa vazio sã déta fóra na rua ispéra genti pánha vâi vendê gánha unchinho sapéca. Nancassã bom fála sã tem qui rámenda circo ánda zig-zag na rua pá nádi chu-chu onçôm cô genti qui pássa. Si nunca cuidado, logo pánha “fleuma” na cara, di gente cuspi cô tudo fórça qui têm. Na vanda di pánha autobus sã óla genti cachipiado cô saco-saco di bulacho-china qui intremente fála sâ  cumizaina di Macau. Quelóra autobus chéga unga chôle pâ ôtro pâ subi riva di “bus”. Quim tâ vivo naquivánda sã tudo dia, tudo óra óla pâ tudo istunga “carnival” qui fazê nosso terra divéra cunhecido na tudo mundo. Di cunhecido qui fica, quim nancassã si cunhêce istunga terra? Verdadi qui sábi si bom ri, si bom chôra?

Autor: Carlos Coelho

Recordã sã vivê

Sâi di casa úndi iou têm vivo ta vâi ólã pa iou sa Tio Luís qui pódi andá somente unchinho assi tánto, já subí di Estrada Adolfo Loureiro, chegá Jardim Vitória, já ólã pa jardim já sentí qui nunca sã igaul, têm unchinho más di ancuza, sã máquina pa gente fazê ginástica, poço di jardim tá fichado ia, falá qui águ non pódi bebê, pódi fazê gente ficá doente, vâi sosegâ nã, iou já bebê qui tánto istunga águ, nunca ficá doente, sã água qui iou ongçong pegá balde co corda qui trazê di poço para riva.
Jardim da Vitória
Na lado de jardim têm ui di tánto lambreta parado, Iscola primária Pedro Nolasco da Silva já ficá Iscola Luís Gonzaga Gomes.
Procissão di Nossa Senhora di Fátima já cáva ia, iou ronçá vâi ronçá vêm ta vâi pa Chéok Châi Ün, chegá Jardim Vasco di Gama já recorda di incêndio da Iscola Choi Kou. Na ano novo china já intrá unga foguete na iscola, lôgo incêndiá di primeiro andar pa riva, fogo chegá teládo e sâi, bombeiro bombeiro nom pódi vêm perto, ui di tánto careta na rua, carro di bombeiro grándi non pódi intrá na vanda di iscóla, lôgo chegá na iscóla non pódi abri porta pa intrá, bombeiro dá um cento de pontapê na porta di madeira di iscola, nádi abri, dále co machado na porta di madeira,  sã más duro qui pedra, sã nádi quebrá.
Jardim Vasco da Gama
Bombeiro subi pa riva co su iscada qui já trazê, mangueira vâi riva, goelá pa baso “abrí águ”, água non vêm, vêm águ non têm força pa intrá casa, vêm carro bomba, águ vêm co força já intrá vâi iscola, tamêm nádi servi, já queimá tudo ia, fogo já sâi na teládo.

Bom, já recorda cuza já sucedê co Iscola Choi Kou, agora istunga iscóla tem unga perto di Rua dos Pescadores e otrunga colado na antigu Hospital S. Rafael, agora Consulado di Portugal.
Na rua rua qui têm Mercado di Chéok Châi Ün tem tánto loja loja, mercearia, café, casa di chá, tenda tenda di comezaina e tudo laia laia.
Já ólã mercearia, casa di chá, tudo tenda tenda di comezaina têm ui di tánto ancuza pindurado, ólã bem fêto, aiá, sã catupá qui têm, ui di tánto catupá, sagado co carne, gema di ôvo sagado co carne,  chai di bonzo, têm grándi grándi qui chomá lau tau chông, dóci di hong tau sá e lock tau sá, azinha já lembrá sã Tün Ng Chit qui já vêm ia.
Catupá

Catupá
Tün Ng Chit sã unga festa qui acontecê na quinto dia di quinto mez di calendário china, istunga dia tamêm sã dia qui têm comemoraçám di grándi poeta china Vât Ün.
Vât Ün nunca sã somente poeta, tamêm sã funcionário di China na tempo antigu, sã quasi tiro grándi na su tempo, quelóra fálá sã grándi homem, honesto gente di bem, bom coraçám, assi tudo gente gostá di istunga siúm.
Fálá qui tudo gente gostá deli, qui cuza já sucedê ta vâi suicidá?, Vât Ün, funcionário honesto nom pódi ólã otro funcionário di su tempo fazê corrupção, réva qui nom pódi más já pula pa mar suicidá lôgo morrê, si intunga siúm têm vivo na tempo moderno di agora pódi suicidá más mil vez sã nádi chegá.
Gente gente lôgo sábi Vât Ün já pula dentro di mar morrê, tudo susto qui pêsse pêsse vâi comê su corpo, já corrê azinha pegá arroz co carne embrulá co fólia de bambú, cozê, levá vâi bote, já remá vâi mar fóra, pinchâ pacote pacote di arroz na mar pa pêsse pêsse comê ia, istunga pacote di arroz agora sã chomá catupá e bote qui usá pa levá pacote di arroz vâi pa mar sã chomá bote di dragão.

Bote di Dragão
Na Macau sã fazê resgate di bote di dragão na istunga dia, na tempo antigu já fazê na Porto Exterior na dianteira di antigu logar di Stand di Grándi Prémio, tempo já vâi, depois já fazê na Praia Grándi, agora têm na lago NanVám.
Atleta atleta di resgate di bote di dragão di Macau nunca sã profissional, sã gente qui trabalá na hotel, banco, funcionário público, tudo laia laia di profissão têm.
Atleta treina quando siviço siviço cavá, tánto vêz rema na Lago Nan Vám anoite, têm treino tudo dia.

(click pa ólã - Vídeo 1 Atleta treinâ)

Foto 1 sã atleta qui voltá de resgate, ta vâi ponte, logar úndi l’ôtro intrá sâi di bote dragão.
Na resgate di istunga quántio dia têm bote di dragão grándi, bote di dragão más pichotito, bote de dragão somente têm siú remá, têm bote di dragão somente siára remá tamêm tem bote di dragão juntado sária co siúm para remá.
Bote Dragão ta chega su ponte
Iou ta vâi ólã bote de dragão, já intrá na bancada, nom têm logar pa sentá, sorte tem gente já dá unga logar pa iou, já ficá perto do grupo MGM (Mei Kou Mui), iou já fazê fotografia, fazê tánto vídeo vídeo, já ólã kuai lou di grupo de MGM tocá tambor de leão ton chán, começá resgate gente gente fazê tánto barulo pa dá força pa su grupo.
Iou nom sábi iou papiá tánto fazê cuza, sã más bom botá unga vídeo pa ólã.


Istuga dia ta chuvê ia, iou co sorte já ficá na bancada co toldo, sã nádi ficá muládo, somente vídeo ficá iscuro qui vêm di tempo.
Na áno 2013, resgate di bote di dragão já fazê quatro dia assi tánto ia, iou somente vâi ólã três dia assi tánto, último dia iou já ficá ólã televisão em casa.
Cuza já sucedê iou nádi botá unga vídeo pa ólã?


Outra vez iou vâi iscrevê na Recorda Sã Vivê festa di NáTchá.


Texto, fotos e vídeos de Filipe Rosário

Macau galánti

Justo caba ano novo china. Serpente jâ virâ vâi, cavalo azinha vêm. Na istunga ano di cavalo qui justo caba vem, tempo rámenda Verám, divéra quente. Sol forti qui fazê tem'pratura chêga 26 grau. Galanti qui na máis. Nuncassã lembra qui na tempo antigo tem seléa boboriça di tempo. Tem'pratura azinha-azinha subi qui fazer tudo gente nom tem tempo dispi pâ bóta rópa di verám. Cápi-cápi olô acunga tem'pratura azinha câi vem gudám qui fazê tudo gente tremê di frio qui morrê. Di verám unga cifrada vira inverno. Di 26 grau cápi olô cai pâ 4.8 grau. Passado unga semana azinha subi riva fica 24 grau. Qui medo. Senti qui fim di mundo tâ quase vem-ia. Nuncassã sabi cuza máis logô sucedê. Na tudo médico cô hospital cachipiado di gente óla dôtor. Achiu-Achiu pâ tudo vanda. Dôtor qui di contente. Sapeca nom tem fim di entra. Nunca uví benfêto cuza tem, azinha fála sã “cam-mou” gripi. Fazê tudo gente qui medo. Telivisám tudo óra fála “gripi di galinha” tudo medo pánha istunga istória. Na terra vizinho jâ mánda chôle tudo galinha cô galo. Na cantám tamém jâ máta tudo. Na nosôtro sã Macau fála nádi medo. Galinha forti-forti nunca panha “flu” virá sávan. Tudo genti raganhado fála qui bom na ano novo tem galinha fresco comê cô báte-cabêça. Na terra vizinho tudo gente bêsso puxado, geniado qui na máis fála tem qui comê gálinha gelado. Báte-cabêça tamém nuncassã tem galinha fresco. Fála galinha congelado nuncassã tem sabor, carni duro cô aspro qui dente nunca pódi másga benfêto. Qui ramêde. Unga lado fála bird-flu ôtro lado fála qui sa culpa di terra-china qui jâ mánda galinha savanado cô bicho-bicho di H9N7 vâi ilôtro sã terra. Tudo galinhéro réva qui na máis, mánda camiám cárta tudo curúm di galinha-galinha vâi casa di sium-chefe sa porta pâ fica na méo di rua. Tudo carreta-carreta pára nom tem fim di pó-pó-pó. Puliça-puliça bóta mám na cabêça nuncassã sábi cuza faze. Unga grita pâ istunga vánda, otrunga mánda ráfundi vâi ôtro vanda. Tudo ásnera grandi-grandi sâi di bóca di galinhéro pâ mánda lembrança pâ tudo gente sã mâi cô pâi, cô tudo família. Qui di consumido! Entrementes, na Macau tudo gente contente raganhado, cifra dente rufa galinha fresco. Chácha tamém tem dente másga benfêto. Fála sabroso, carni di galinha fresco nunca aspro cô duro. Qui chiste. Istunga istória iou nunca entende benfêto. Vosôtro qui tâ vivo na otro terra, têm galinha fresco comê. Senti qui tudo gente sã vai “super-market” compra galinha gelado. Sã nunca? Unde tem gente vâi praça compra sôm? Tudo carne-carne gelado cô duro qui na máis, quelóra compra tamém sã leva vai casa bóta na gelador guarda, ispéra tem tempo prepára pâ comê.
Tempo divéra azinha pássa. Unga cifrada tudo festa-festa jâ cába, jâ pássa. Cápi-cápi olô carnaval tamém jâ pássa ramáta.
Fála di tempo di carnaval sâ lôgo sábi qui novena di “Sinhôr Bom Jesus di Passos” tâ corrê na Gréza di Santo Agostinho, prucissám di Sinhôr azinha tâ sai vem rua-ia. Tanto gente sã logo subi riva fazê novena. Caba novena Prucissám sâ vem-ia. Tanto gente na anôte di sábado, lôgo subi riva vai Gréza di Santo Agostinho pronto pâ companhã “Sinhôr” vai Sé fica unga nôte pâ na Domingo sâi di Sé pâ dámostra qui Quaresma comêça~ia. Banda di Musiquéro di Puliça sã convidado pâ bóta musica “Pó-Pó-Pó” fazê prucissám cô ocasiám mais janóta. Nunca sete óra sã ispéra na porta di gréza ispéra pâ junta na prucissám. Na dentro di gráza quelóra bate sete hora sino logo tóca. Sium Padri cô tudo irmám-irmám vestido di roxo, cara sério-sério cô cándia sandido na mám, vagar-vagar sâi di sacristia fazê filâ na meio di gréza pronto pâ sâi prucissám. Istandarte-Istandarte sã lôgo andâ priméro. Fumo di Incenso, chêroso qui na-máis, sá pódi chéra na tudo vánda. Sium Pádri vâi diante di “Sinhôr” réza oraçám pâ começa prucissám. Caba reza cô su latinórum azinha cánta “Parce-Domine, Parce Populo tuo..... Caba cánta “Parce”, tudo azinha joêlha báxa cabéca cánta “Miser”cordia” batê-pêto pédi “Sinhôr” perdám pâ tudo su pecádo. Forti-forti goela trêz vez “Sinhôr Dios Miser”córdia”. Cába canta tudo silêncio-silêncio óla ficha “caia” di andor, sâi prucissám. Acunga sino di gréza “tong-tong-tong” vagar-vagar tóca pâ fazê genti sábi qui “Sinhôr” tâ sái-ia. Divéra sã como na otrunga tempo gente fála “Tóca sino-grandi”. Istunga prucissám sã divéra respetoso. Quelóra “Senhor” pássa, tudo gente sã báixa cabéça, joêlha óla chám. Quim lôgo astrêve rábia pâ “Sinhôr” qui tâ pássa? Nuncassã rámenda intrementes tudo bota fotografia óla cô fála “Huá, mat-ié lei-ká? Ni có, hâi ping-có-ah? Cui tei chô mat-ié ah? Tim-kai cui-tei io guai ah? Hou-hou tâi ah!” Pensã sá parada di carnaval qui Macau na istunga tempo tâ fazê pâ turista qui vem istunga terra tem pâ óla. Livro cô fólia-fólia di turismo tamém dámostra istunga prucissãm. Quelêmodo nuncassã tem tanto gente vem di terra-China pâ óla. Istunga istória qui intrementes tâ cónta sã sômente prucissám di anôte. Nuncassã bom fála di prucissám di domingo qui tem “Verónica” pinta-dôr cánta pâ tudo genti óla quelêmodo Sinhôr Jesus jâ sofrê pr'âmor di nosôtro tudo. Senti qui ilôtro pénsa qui tâ cánta auto-china na rua fazê parada “tái-hei”. Qui ramêde. Via-sacra virâ ficâ teatro di rua.
Na tempo antigo istunga prucissám sã dêsce rua “central” pássa avenida pâ subi “roquete” vâi Sé. Intrementes sã dêsce Gamboa. Ilôtro fála: “Icá, Ou Mun hou tó pót-pót ché”, máis bom assí. Préssa-préssa, “fái-ti, fái-ti háng” córta Leal Senado intrâ vai dentro di Largo sã nádi fazê tudo carréta-carréta parádo ispéra. Paciénçia! Tempo mudá sã assí-ia. Prucissãm vira fica parada, tem musicata di banda “fi-fó” tóca, qui sabroso vê. Tudo genti raganhádo na rua óla cô tirâ foto pâ quelóra vólta vâi cása na terra-China dámostra pâ tudo su família cô amigo-amigo fála: “Ou Mun hou-tó ié t'âi, hou-hou t'âi!”. Qui mufinaze. Unga prucissám assí respetádo di tudo máquista jâ virâ fica “parade”. Pénsa benfêto, divéra galánti. Qui sábi qui cuza máis lôgo virá ficâ?
Vâi istunga prucissám sã tem qui vesti janóta. Gente raspiáti sã usá rópa-lám. Tudo Sium-Sium sã bóta terno, chique-chique dámostra qui sã “big-shot”. Ánda drêto perto di su Siára-Siára vestido cô casaco di pêlo-pêlo cô chapéu. Nina-nina sã tem qui bóta véu cubri tudum. Si nuncâ assí, quelêmodo pódi dámostra qui sã gente fino di socidade, qui nunca sã genti cachi-vachi. Si nunca vestido benféto logo azinha fála nôm-tem respéto! Nôm-tem manéra! Quelêmodo astrêve vem prucissãm assí grándi, assí respêtado di “Sinhôr”, vestido di istunga figura rámenda póbri-póbri di rua? Sã divéra nôm-tem vérgonha na cara. Cuza pódi fazê? Gente cachi-vachi sã assí-ia. Pâ fazê figura triste sã máis bom fica na casa. Istunga laia di gente na prucissám nanca bom vem na trás di “Sinhôr” chápa perto di nosôtro. Ánda na vanda trás benfêto-ia. Na frente perto di andor sã pâ nosôtro gente di socidade, gente qui tem manéra. Nuncassã pâ gente cachi-vachi.
Intrementes tempo jâ muda. Tudo ancuza jâ virá. Vai tudo vánda, bóta tudo ancuza tamém pódi-ia. Senti qui unga dia si sã móda, lôgo bóta pispóti na cabéça fica chapéu pâ cubri tudum. Qui galante! Unde jâ vâi tudo acunga bom manéra di gente antigo. Gente cô manéra, gente qui sábi réspeta ocasiám. Intrementes vâi rua, sómente lôgo óla tudo gente chuchu dedo nacunga “cellphone”. Vâi pâ tudo vanda tamém sã óla istunga ancuza. Sénta “autobus” tamém sâ óla istunga fita di chuchu-dedo na telefón. Sentádo, impido, cachipiado na autobus. Si nunca chuchu-dedo sã “talk-talk-talk” na língu qui nosôtro nunca entendê. Qui ânsia !

Macau, terra di nuvidade !!!

Dia di Luís Cacâi cô tudo-tudo ngausocáda qui vivo na istunga térra, vai pâ acunga jardim pâ lémbra istunga cacâi qui istória conta jâ vem macau fica cô iscrevê acunga mufino di livro Lusiada qui fâze nosôtro virâ cabéca ficâ vántu na tempo di iscóla, cô Fésta di catupá cô tudo corrida di barco-drágam jâ pássa-ia. Tong-tong-tong cô tudo su barulhéra jâ vâi-ia.
Intrementes justo jâ comêça acunga concurso di “pau-cheong” qui pódi vôa rivâ vai céu cô quelóra rábenta fazê céu inchido qui na máis di fula-fula di luz rámenda istrêla cai vem gudám. Tánto genti vem nosso Macau óla istunga ancuza. Tudo abri bóca fála - Uá, hou~liang ah! Pum-pum-pum pâ dôis óra na anôte di sábado, iou tâ fála “hou-liang”. Máis bom sã pum-pum-pum na acunga rábiósqui di ilôtro pâ déssa nosôtro tudo sossêgado. Istunga istória divéra non-tem chiste cô buricido na máis. Pacéncia, ilôtro tem sapéca nuncassã sábi quelêmodo gásta sã fazê um cento di bobôrica na máis. Ah, tem unga ancuza qui certo vosôtro nunca si uvi. Fála qui logô “organize” passéo pâ tudo genti qui vem Macao ánda vai tudo canto-canto rábia pâ cunhêce nosso térra. Istunga pásseo nuncassã tem carreta grandi-grandi quelóra ánda sâi fumo preto na rábo qui fazê tudo genti nuncassã pódi réspira cô tôsse qui na mais. Pénsa benfêto, istunga istória nuncassã mau. Senti nôsso Macau lôgo fica cô “purified-air” rãmenda terra di pâi-Ádam cubérto di tudo fula-pêdo qui lôgo crêsce, pâ tudo genti chêra su chêro. Nomestê acunga chêro di tudo ilôtro sã catiáca pâ perfuma tudo vánda qui ilôtro vâi cô pássa. Cô tánto genti qui tudo dia vem Macau pâ óla acunga san-chi-pai impido qui chôma “Pái-fong” nosôtro nuncassã pódi vâi rua. Tudo vánda inchido cô cachipiado di ilôtro. Na vanda di san-má-lou perto di nôsso corrêo, tudo genti fazê fila ispéra. Quim nunca sábi, lôgo pénsa qui tem lója vende cáta-cuti qui tudo génti quêre cumprâ. Sôssega. Sã fazê fila vâi sissica. Tem gente qui di ânsia qui lôgo abri perna, côi-côi na chám fazê-ia. Cuza pódi fazê? Lady-sissíca cô Dom-cáca sã nádi ispéra. Quelóra querê vem, sã lôgo vem. Sã nádi perdê tempo pâ vagar-vagar ispéra nâ fila cô um-cento di gente na diante. Mais bôm, sã nádi pássa nacunga vánda pâ nádi chêra “perfume” di fula-pêdo. Divéra susto. Fêde qui lôgo virâ istômago pâ vomita. Ah, mâs ilôtro fála “mou-man-tâi”, fêde siu-siu mou-man-tâi”. Coitado sâ acunga ah-sam di limpa cacuz. Rismunga cô boquiza qui di tanto pálavram pâ ilôtro tudo. Cára tamém fica marilo rámenda cásca di jámbua.

Fála di jámbua, azinha sã lôgo vem festa di bolo bate-pau. Istunga fésta nuncassã rámenda festa na tempo antigo cô tudo quiânça-quiânça na rua contente corrê cô brinca lampiám. Bolo bate-pau tamém vira fica ice-cream. Fála ancuza moderno sã assi-ia. Divéra boboriça. Acunga casa di vendê “ice-cream” qui chôma Haggen-daz tamém tem bolo bate-pau vendê. Fazê ice-cream rámenda “ut-péng” fála sã bolo bate-pau. Qui sábi si unga dia na ano-novo-china lôgo tem churiço-china di ice-cream pâ tudo péga chupâ nunca? Senti qui chiste si tem istunga istória. Tudo genti na rua sabroso chupa churiço-china di ice-cream fála “hou-mei, hou-mei, chan hou-sêk!” Aia, disculpâ pâ iou. Tórna málingua qui di tanto cô vosôtro. Vosôtro sábi-ia, tánto tempo nuncassã vem aqui vánda bispâ pâ vosôtro, certo tem tanto ancuza cô boboriça contâ pâ vosôtro ri cacáda unchinho. Sã assi-ia. Otro dia tórna pápia máis pâ vosôtro máta saudádi di nossô língu máquista. Lémbrança pâ tudo genti cô Chông-chau-chit fái-lok. Happy Festival!!!

Carlos Coelho

Recordâ sã vivê

Istunga vez iou têm na Recorda Sã Vivê papiá unchinho ancuza de tempo antigu, j’ólã na quinze de lua, Pât Üt Sâp Ng ta perto ia, tamêm têm nómi de chong chau chit, qui na grupo PCB tamêm fazê festa na Portugal pa matá unchinho saudáde de tempo antigo de nosotro sa Macau.

Quelóra iou quiança non pódi vâi rua brincá e paxá, tudo hora já ficá na varanda de casa de Rua S. Miguel 19 A, sentado na riva de unga tricículo ora montado na riva de unga cavalo de madeira na varanda, pódi ólã tudo vizinho vizinho china já botá leng kóc, inhame na porta de casa, na varanda pa panhá sol.

Iou sa avó mãi, mãi de iou sa mãi já trazê unga saco grándi de papel de mercearia Ón Ón ou Soi Choeng qui sábi cuza mercearia tamêm bom ia, têm inhame, carambola e fruta fruta, unga caixa de bolo bate pau dôs chü long qui iou damostra na chapa de básso co bolo de chü châi, dôs coelho de papel, coelho têm quatro roda de madeira, unga dá pa iou otrunga sã pa iou sa irmão, tudo áno avó trazê coelho, iou já chóma avó trazê unga tai pal ché feto co papel de vidro vermelo pa iou, avó mãi respondê qui áno qui vêm vâi busca unga pa iou, nunca más trazê ancuza, já vâi pa mán de Dios.

Quinze de lua sã unga festa grándi, importante pa tudo china china, sã más unga dia pa junta tudo família família co amigo amigo, sã dia qui vêm gente pa ólã lua, sã dia de grándi comizaina somente pa gente qui têm sapeca.

Gente qui tem jardim, quintal, pátio, sã botá lampiám pa ornamentá, lampiám têm forma de coelho, Kam ü (peixe dourado), lei ü (peixe carpato), fon ché de papel de vidro (moinho de vento), de fruta carambola fêto co papel de vidro, seda, pano, pa tempo de 1960 fóra, sã aparecê aeroplano, tai pal ché (blindado com canhão), lampião de papel qui pódi fichá abrí parecê co harmónia, lampiám tem forma redondo, triânglo, quadrado, tudo lâmpiám sã cendê co pivete cera, têm gente unchinho más capaz já botá luz eléctrico.
Unga lampiám grandi qui chomá chao má tang, feto co papel vidro, tem cavalo qui corrê dentro de lampiám, tem qui botá lâmpada eléctrico, si bota pivete cera pa lumiá azinha queimá.

Instunga lampiám têm más pixotito, sã plástico, têm lâmpada eléctrico co dragrão, sã más chique iá.

Pât Üt Sap Ng, sã festa grándi, quim pódi tem ui de tánto comida, quelê modo tem unga palavra na lingu china assi “Pât üt sáp ng si chong chau, iao ian fai vut iao ian sao” cuza significá istunga frase? Dessá iou interpretá, nunca sã traduzí (Quinze de lua do oitavo mês do calendário lunar é festividade de outono há gente felizes despreocupados e outros preocupados), pa quim têm sapéca têm tudo, pódi festejá, pa quim nom tem sapéca iou nádi precisá de falá más ancuza ia, pódi imaginá cuza já sucedê.

Somente pa quim pódi, bolo bate pau de lin iong co unga, dôs, tres e quatro gema de ovo sagado (puré de semente de lotus), kam wa thoi (presunto china), kuá chi lang ngan (pevides e pinhão), pa gente de agora já vem co inventaçám de üt péng co ü chi (bolo batepau com barbatana de tubarão) sã non pódi faltá, têm leng kóc, pu lôc (pomelo), laranja, figo macaco, cáqui, inhame co tánto ancuza juntado.

Cuza sucedê sómente têm ancuza dóci, bom, somente istunga festa têm logar de anoite depois de comê arroz de anoite  (jantar), tudo sã sobremesa.


Têm gente comê inhame co açúcar tem gente gostá de sagado já chuchú na sutate co banha, tamêm têm gente nádi botá náda pa comê.

Tamêm têm üt péng de tau sá vermelo e tau sá preto (puré de feijão vermelho e preto), de fán su (batata doce).

Áno cinquenta até 1,2,3 vêm, têm pai lao e pai fón na Avenida Almeida Ribeiro, istunga quánto dia têm ui de tánto gente vâi ólã, pai fón sã tem na loja de bolo bate pau, têm quánto têm boneco anda vêm anda vâi, quelóra sã ancuza ui de formidável.

Na istunga dia têm gente comê de enfastiá, pramicedo logo corrê vâi ólã médico, têm quim ta vâi buscá tai fú (médico de medicina tradicional chinesa) pa tomá sio châi chá (chá para indigestão).

Na anoite de pât üt sap ng, nove hora fóra quiança quiança pussá su coelho coelho com candia cendido descê de riva pa básso de Rua Eduardo Marques, tem coelho qui queimá na rua, quiança goelá chorá de lagri curto comprido, sã têm qui isperá unga áno intéro pa vêm coelho novo.
Iou tamêm já uví nosotro sa rapaz de Macau pápiá qui ilôtro vêm de bicicleta co catapú co bola bola de algodão co álcool, catapulá na coelho pa queimá coelho de quiança quiança, pápi de quiança vêm fóra sâi voz forti goelá ham ká chám.

Já uví tánto história de chong chau, déssa contá unga qui têm más gente contá pa quiança quiança, sã história de amô de Ngau Lón (pastor de búfalo e camponês humano) e Chêc Nôi (tecelã e ninfa), istunga dôs unga sã gente unga sã ninfa já um querê pa otro, lôgo vêm filo pa istunga dôs, azinha imperador de Céu sábi, vêm separá l’ôtro, sã na pât üt sap ng qui já sucedê, já botá Chêc Noi (ninfa) vivê na lua e Ngau Lón (humano) vivê na terra co su filo humano, tudo áno somente na istunga dia Ngau Lón co Chêc Noi pódi juntá co su filo, na lenda papiá qui Ngau Lón cartá su filo dentro de cesto co tám cóng pa vâi ólã su mãi, lenda papiá na dia de pât üt sap ng tem unga ponte de prata qui ligá terra co lua pa istunga casal e filo incontrá, sã assi a história de istunga festa.


Texto, fotos e vídeo de Filipe Rosário

Ano Novo China

     Natal jâ pássa jâ cáva-ia. Tudo árvori di natal cô su bola-bola, luz cápi-cápi azinha jâ arruma jâ tornâ vâi baú. Tudo furia di arrumaçám di Natal tamém jâ cáva. Cake, impada, coscurám, farti, alua, bicho-bicho tamém jâ rufâ tudo-ia. Pisunto-china bafado, tacho, cô tudo laia-laia di cumizaina tamém jâ cáva. Qui susto. Comê tacho qui ravirá. Tem genti na casa sã virâ tudo cumizaina juntado fazê “diabo” comê. Ferra benfêto alho, cebola, cebola-India, cô tomati, coze batata, cáva junta vaca-estufado, porco bafâ-ássa, caril di galinha, galinha assado, lombo bifi-pó-bulachô, perna di carnêro assado, piru, cô tudo laia-laia di carni qui jâ restâ di festânça di Natal, vai loja-china comprâ chá-siu, siu-ok, siu-ap, bóta sun-mui-cheong, quio-tau virâ fazê diabo. Quási pronto, bóta pó di kai-lat china misturado cô vinagri. Juntâ unga copo di vinho-porto (genti-rico) ôu vinho-branco (genti-pobri),apága fugám, vira benfêto, pódi-ia. Logô tem diabo pâ come pâ quanto dia.
      Tempo azinha pássa sã lôgo vem Ano Novo China. Na istunga ano sâ lôgo câi na dia 10 di Feverêro. Sã ano di cobra. Na istunga festa di quebra-testa tudo china-china lôgo compra qui di tanto ancuza pâ pássa ano. China-rico lôgo comprá tudo cáta-cuti novo-novo. Si tem sapéca, casa novo tamém lôgo compra. Si nunca sâ lôgo contentâ cô laia-laia qui tem. Ah, mâs tem qui compra fula-fula bóta na casa. Quáchi, linchi cô tanto ancuza dóci-dóci pâ adóça bóca sá nádi falta. Fála lôgo dâ sorti. Bóca dóci sã nádi fála babusêra. Lôgo cóla papel vermelho pâ tudo casa. Cacuz cô cuzinha tamém tem. Tangerina nádi pódi fálta. Si sã china-rico lôgo inchi lai-si cô tanto sapéca pâ dâ. Si nunca sã rico, lôgo dâ lai-si piquinino. Quelóra recebe lai-si grandi-grandi sã lôgo fica raganhádo qui na máis. Si lai-si sã piquinino logo puxa bêsso cô boca fino-fino lôgo fála genti raspiáti, genti mám-dianti mám-trás, misco qui na máis. Na tempo antigo tudo vánda lôgo uvi quimá pau-cheong qui lôgo pánha susto di morrê. Intrementes nádi pódi quimâ pau-cheong na dentro di cidadi. Sã tem qui vâi vánda qui pódi quimá. Si nunca, lôgo pánha multa pága qui di tanto sapéca. Qui di boboriça, nunca si uvi tem genti qui jâ pága multa. Na mêo di anôte si pénsa quimá sá logo quimá. Fazê tudo genti pánha susto, quasi salta di cama. Chôma púliça vem tamém nádi medo. Quelóra ilôtro vem jâ cáva quimâ-ia. Unde lôgo medo. Máis medo sã ánda na rua déssa ilôtro chuchu non sábi na qualunga vanda acunga pivete grosso cô cumprido qui na máis qui ilôtro vai cumpra na templo di A-Ma na vanda di Barra. Na anôte di pássa ano, nunca chéga méanôte, cáva rufâ jantarada na casa cô tudo su família, azinha logo sâi, vâi ànda bazar di fula-fula comprá fula pâ bóta na casa. Tudo chácha cô vélo-cong sâ nadi pódi ronça rua assi tánto. Lôgo fica pérna azêdo vem quembrâ. Cáva comprâ fula sâ tem qui vâi casa fica ispéra méanote pâ agradecê cô batê-cabeça pâ ilôtro sã santo-santo. Tem qui di tanto sánto-santo. Tánto qui nuncassá tem fim. Sã cadunga sã divoçám.
     Jóvi-jóvi junta rancho cô tudo amui-amui cô amuirona pâ vai templo di A-ma ô Kun-Iam batê-cabêça pedi gráça. Lôgo fazê fila ispéra meanôte templo abri porta pâ unga cifrada corre vâi dentro altar bóta pivete. Ilòtro fála quim bóta primêro sã lôgo panhá máis gráça di santo. Ah, mâs tem china divéra capaz vendê ancuza pâ gánha sapéca. Vende pivete, moinho cò fula gira-gira cò um cento di laia-laia di ancuza pâ dâ sórti. Cáva logô péga na carrêta rámenda gálina-dôda pássa pâ tudo rua-rua di Macau fazê barulho cô un cento di boboriça. Pegádo na acunga pivete grôsso-grôsso cumprido na fora di janela di carrêta déssa cinza vôa cô quimâ pâ tudo vánda. Qui mêdo. Puliça na rua óla tamém nádi fazê ancuza cô chôma pára. Fála sá alegria cô filicidade. Sá divéra, si chuchu agunga pivete na ilòtro sã olô-décu sá lôgo fica divéra filiz chêo di filicidadi. Sã nunca? Cinza acêso vôa pâ tudo vándi quimá. Si nunca cuidado sã lôgo fica qui quimádo. Quelê módo istunga anôte pódi sâi vâi rua? Rua sã nádi vâi. Sã sômente vâi casino pensá gánha sapéca. Casino lôgo azinha cachipiado di genti qui nádi pódi rispira benfêto. Ah, divéra chisti. Na casino sã lôgo iscuta pâ qui di tánto máquista impido cô sentado jugâ qui rávira. Si cára raganhádo sá no mêste prigunta. Certo tâ gánha sapéca. Si besso puxado máis bom sã nébom abri bóca fála ancuza. Lôgo léva unga palavrám qui lôgo fica cára márilo qui na máis. Bulí cô jâmbu sá assi-ia. Quim mánda bóca-tanto prigunta si tâ gánha nunca. Óla cára cô besso puxádo máis bom sã azinha vâi pâ ôtro vanda dâ unga iscuta. Tem fán-tán, dado glu-glu, carta-manila 21 (black-jack), bacará, cô unga nom tem fim di jugatina. Nuncabom isquêce acunga um cento di laia-laia di máquineta puxâ qui vem quembra na mám. Lôgo jugâ qui nuncassá sábi si sã dia si sã anôte. Tem genti ri cacáda qui nádi pára, tem gente geniado qui quêre dáli pâ tudo genti cô nom tem fim di fála “tiu-ná-má” cô “tiu-ná-pá”. Tem genti qui nom tem fim di péga cartám vâi máquina di banco chu-chu número tirá sapéca pâ tórna juga pâ tórna gánha sapéca qui jâ perdê. Tem genti qui lôgo vâi impinha tudo ancuza qui pódi pâ continua jugá. Si tem juizu sã lôgo pára jugá, vâi casa. Si perdê qui ramáta perdê juizu sã lôgo fica ferrado. Logo pidi impresta sapéca pã juga. Cáva fugi tamém nunca pódi. Sá lôgo fica cholido di bem. Divéra gálanti óla pâ tudo istunga ancuza qui tâ sucedê na casino. Fála ano novo china sã assi-ia. Déssa vai-ia. Máis bom sã junta quanto amigo-amiga na casa juga mácheok pássa tempo. Nuncassá juga tiro-grandi. Juga piquinino pássa tempo pódi-ia. Chálassa unchinho boboriça, ri cacáda, buli unchinho unga cô ôtro, quelóra fómi comê bebinga di nabo (ló-pá-cou) com chilimisoy, comê chái (comida di bonzo), comê frito-frito (kok-châi cô chin-tui) pódi-ia. Mais bom sã assi pássa ano novo china. Sossêgado cô amigo-amiga juntado na casa.
      Iou tamém fála Kung-hei, Kung-hei, ganhá tanto sapéca cô desejá saúdi pa tudo genti máquista cô tudo genti cunhecido. Kung-Hei-Fat-Choi, Kung-Hei-Fat-Choi. Nuncassã bom isquêce iou-sa lai-si. Iou soltêro pódi recebe-na.

Carlos Coelho

Quelora nos velo

A song in patua - ideia from Mano Zito while rehearsing the play Mano Zito co Ache e Calinho na Esplanada' - lyrics in patua by Naio (backing the Young Ones - The Shadows - all rights of original artists reserved).
Carlos Lemos (Naio)

Recordâ sã vivê

Na istunga edição de Recordâ sã Vivê iou vêm papiá qui iou já comê pensão, iou nádi têm qui vâi trabalá na 1 de Janeiro de 2013, assi iou têm unchinho más tempo, podi vâi paxá, comprá ancuza na dia de semana, lôgo já incontrá siára Virgínia Rosário co su irmã Vitaliana Rosário na Supermercado LIDL de Miraflores.

Enfermeira Virgínia bispa pa iou lôgo chomá pa iou, bom iou lôgo reconhecê já chomá Vitaliana, Virgínia lôgo boquizã, iou nunca sã Vitaliana iou sã Virgínia vos quelê modo sábi qui iou sa irmã têm nómi de Vitaliana, tudo gente chóma Ana, iou qui sábi tánto ancuza, iou somente sábi sã istunga nómi de iou sa tempo de quiança pa agora.

Papiá vâi papiá vêm, lôgo lembrá qui nosotro já vivê na casa vêla frente de greza S. Lázaro e iou já lebrá um cento de boboriça qui iou co iou sa irmão, irmão de siária Virgínia e su filo já fazê na istunga vanda.

Já recordâ qui nosôtro vivê na Rua Nova de S. Lázaro nº 36 casa ficá frente de greza S. Lázaro, iou sa mãi já fazê bolo bolo juntado co enfermeira Virgínia Rosário, qui vivê na r/c.

Agora iou já lembrá qui siára Virgínia tem unga grándi seringa de aço pa fazê genete corn starch, nunca sã chúchú co dedo vâi dentro de unga copo qui tem unga istrela na vanda trás pa fazê sâi massa.

Nosôtro juntado pa fazê bolo bolo de natal, já fazê genete corn starch, cuscorão de Macau, nosôtro sa impada qui nunca sã igual de impada de ngau sôk, beijinho de conde, bolo manteiga qui já fazê co clara de ovo qui resta de genete corn starch.

Bom tudo gente contente qui contente já fazê bolo bolo, logo de manhã, chipí chipí farinha juntado co ovo, banha, brandy, açúcar, tudo ancuza juntado já fazê massa qui lôgo botá na forma, inchi de pésse nairo já fêto co águ de coco, águ de tamarino, açafrám, amêndoa, junta azeitona e roda roda de óvo cozido, lôgo fichá na riva de forma co massa pa impada.

Lôgo lôgo cendê forno, fogo ficá vermêlo, dessá ficá unchinho tempo assi tánto ia, lôgo bassá fogo, dessá queimá, botá caixa de forno para riva de fogo, dessá forno ficá quente, bispá fogo já ficá azul nádi, si tem fogo azul dessá aquecê más unchinho, abrí porta de forno dessá sâi ar quente dôs vez, si nádi fazê istunga ancuza bolo pódi ficá co chéro de petróleo, botá impada vâi dentro dessá cozê co fogo brando.

Impada lôgo vem fóra, tudo gente ficá co cara raganhado, quiança pedí pa comê, logo abrí unga impada pa ólã si tá bom nunca, istunga impada tudo gente comê unchinho pa pruvá.

Continuá fazê impada, chegá na meo de atarde forno antigu já incendiá, tudo juntado vêm apagá fogo co saco “ma pau” (sarepilheira), enfermeira Virginia co su mãi já bota “ma pau” no bico de forno assí abafá fogo, iou sa mãi já tasquinha petróleo de forno com unga seringa grándi, lôgo lôgo fogo já apagá ia.

Fogo apagádo ia, tudo gente susto de morrê, bolo sã nádi cozê, nádi trapalado, azinha corê vâi padaria “Chong Kúoc” pedi padero socorrê, lôgo lôgo iou sã mãi e Virginia ta vem co tabuleiro grándi de padaria, logo tem bolo comê, quánto dia fóra torna fazê bolo, sã impada genete e bolo manteiga fêto co clara de ovo, tamên sã padaria “Chong Kúoc” qui já bota na su forno de pão.

Impada

Impada co genete sã vâi pa padaria cozê, bolo manteiga qui já fazê co clara já cozê co forno redondo eléctrico em casa.

Genete corn starch

Ano Novo China lôgo vêm, quatro quiança brincá na varanda qui tem na chapa qui iou botá, cendê pivete china já queimá panchão na istunga varanda, na varanda tem unga grándi tubo de canalizaçám de águ qui nosôtro já trazê da casa de Mong Há.

Nosôtro já chuchú panchão vâi dentro de tubo fazê conta qui istunga sã canhão, azinha vêm ideia novo, botá foguete na boca de tubo e queimá, foguete sâi, já águâ vâi.

Más ideia vêm já péga unga séong héong pal chuchú na vanda trás de tubo, pegá pivete queimá, istunga logo arrebentá com grándi “póm”, sâi na boca de vanda frente de tubo águâ vâi diante logo fazê “pom”, istunga sã divera qui já parecê canhão.

Nosôtro Já vêm ficá na istunga casa na verão, passá festa 15 de lua, Natal, Ano Novo China, Páscoa, mudâ vâi Tap Séac pa Edifício D. Belchior Carneiro quasi chegá Natal.

Texto e fotos de Filipe Rosário

Recordâ sã vivê

Na edição Setembro de Recorda sã Vivê iou já iscrevê qui já mudá vâi Bairro Governador Albano Oliveira (Mong Há), na istunga edição iou vêm papiá cuza fazê na istunga casa e cuza já ólã. 

Na casa de frente de varanda de nosotro sa casa têm vivo unga tiro grándi de puliça e su siára, siára trabalá na Siviço de Educação tamêm sã tiro grándi, unga dia já intrá na jardim de casa quánto quiança quiança china já arrancá fula e brincá, siára vêm fóra chomá tenção já botá fóra.

Iou já iscutá istunga conversa de português pa china agora sentí qui l’otro non pódi intendê, sã como china papiá galinha papiá com áde.

Passado quánto dia quiança quiança ta volta pa istunga casa, siára goelá pa botá fóra, quiança azinha vâi e lôgo vêm más azinha qui vâi, siára réva já chomá puliça.

Puliça azinha chegá, sã quatro puliça vêm co unga jeep, corrê atrás de quiança, lôgo prendê ia, passado quánto dia j’ôlá quiança vêm, passá na dianteira de istunga casa sã nádi intrá más ia.

Na lado de casa qui iou tem vivo, têm más unga casa, igual, dôs casa sã de sium Lam Vong, unga têm cor verde úndi iou têm vivo e otra cor de rosa.

Na riva de casa cor de rosa tem unga fábrica de ropa, patrão de istuga fábrica sã um siúm qui chomá Filipe, istunga siúm tem unga carréta qui non têm toldo, de cor branco, sã MG, istunga fábrica sã fazê roupa qui mandâ vâi estrangeiro.

L’otro pa fazê su roupa roupa sã têm qui corta pano pano, na áno 1962 sã ui de moderno istunga fábrica, já corta pano co máquina eléctrico já cozê co máquina de costura eléctrico, fazê ui de tánto barulo, trablá pramicedo, atarde e anote chegá onze hora fóra, iou co iou sa irmão sa quarto têm justamente na lado de fábrica, anote luz de fábrica fórti de morrê, juntado co barulo nosotro nom pódi durmí.

Na gudám de casa cor de rosa tem unga fábrica de tecê co máquina, já fazê roupa roupa de lã, sã fazê unga pano de lã comprido qui comprido, pano de lã juntado logo cozê pa fazê camisola de lã, hómi hómi sã tecê co máquina, siára cosê co lã quando tudo juntado pa fazê camisola, tudo bem fêto já botá na saco plástico e na caixa caixa de papelão, assi mandá vâi estrageiro.

Na gudám de casa úndi iou tem vivo sã unga fábrica de bordado, patrão de fábrica tem vivo na su fábrica co su siára.

Fábrica de bordado siviço sã começá cedo 8H00, chega meio dia sã hora de comê arroz, tudo gente de fábrica sã comê no logar úndi trabalá, botá pano pa bordá pa unga canto logo comê ancuza qui já trazê vêm, logo cavá comê, azinha voltá pa su logar fazê trabálo até atarde seis hora, si tem más trabálo lôgo fazê até anoite.

Tudo bordado bordado sã têm qui vâi na dôs bacia de madeira co águ ui di quente pa lavá, logo ficá seco sã têm qui passá ferro depois de ferro passado dessá ficá frio sã botá na saco plástico fino, tudo juntado sã botá na caixa grándi de madeira, caixa sã ficá fichado co prego e cinta de aço, tudo bem bêto, vem carréta grándi co quánto cúli já cartá vâi pa levá vâi estrangeiro.

Co tánto bafo de áde, papiá vâi papiá vêm iou nádi lembrá qui tem qui botá nómi de rua que tem, fábrica na casa cor de rosa sa têm na Avenida Coronel Mesquita e fábrica úndi iou tem vivo na riva têm na cruzamento de Avenida Conselheiro Ferreira de Almeida (Hó Lám Ün Cheng kai Mei) co Avenida Coronel Mesquita.

Na logar de edifício azul quelóra têm casa verde qui iou já ficá, no silo Pak Vai quelóra sã casa de tiro grándi.

Agora, déssa iou botá unga foto de Avenida Coronel Mesquita, iou têm somente foto de tempo de agora, na logar úndi tem Edificio Coutinho quelóra sã Qartel de Mong Há, depois ficá logar para exame de conduzi carréta, iou já tirá iou sa carta de condução na istunga vanda, na su lado Templo de Deusa de Misericórdia logar úndi já assiná quánto tratado importante, istunga templo tudo gente chomá Kum Ian Tóng, su móni de verdade sã Pou Châi Sin Ün.

Instunga foto sã cruzamento de Avenida Coronel Mesquita co Rua Francisco Xavier Pereira.

Edifício grándi que têm na direito sã St. Infância.

Logar úndi tem Qartel Mong Há co fábrica de cor de rosa têm gente fazê corda, já enrola co máquina qui trabalá co fórça qui sâi de mão, fio fio enrolado ficá grosso qui sã corda (ma seng).

Mais lembrá, tudo dia três quatro hora vêm um siúm qui trazê unga grándi porco qui andá na Avenida Coronel Mesquita ta vâi pa vanda de reservatário de águ, porco grándi vem amarrado na piscoço co unga corrente de ferro, siúm vestido de ropa china co sapato china de sombrêlo aberto na mán, quiança quiança que vêm co su mãe pa fábrica já papiá qui chü kong já chegá ia.

Também têm ancuza qui iou nádi querê recordã quasi tudo dia ólâ gente churá, istunga casa tem na dianteira de cemitério de Nossa Senhora de Piedade, sã têm tudo dia funeral de gente, chegá um hora, hora de comê arroz, logo uví som de apito, banda de funeral china já tocá pa despedí morto, tudo dia tem dôs três funeral china chéga lôgo vêm otro, longi longi unga vez, quatro hora pódi vem dôs china cartá unga caixão feio qui feio, somente de tábua nádi tem pintado, vêm cartado co um tám cón e unga corda, sã indigente, cinco hora fóra vêm funeral católico, sã tudo ancuza qui iou nádi gostá de ólâ.

Sã primeira vez qui ólâ bandeira de Portugal qui ficá mea haste, sã luto pa Papa João XXIII (Angelo Roncalli), já ólâ na janela de quarto pa farol de guia úndi têm bandeira.

Já vâi brincá pa casa de iou sa Tio José qui tem su casa dentro de cemitério, logar úndi ele trabalá, sã fiel, Tio já leva nosotro vâi Jardim Montanha Russa.

Bom sã tempo de Natal, iou deseja tudo gente Bom Natal e Bom Ano.



Texto e foto de Filipe Rosário